ملحدان توانستند با تاکید بر مواردی که در جامعه آن روز می توانست خط نفاق را دنبال کند، در جهت ایجاد جریان انحرافی خوارج که منتهی به بروز انشقاق و بدعت های جدید در اسلام گردید اقداماتی را به پیش ببرند و تا امروز هم با بهره مندی از همان جهالت 15 قرن پیش مقابل اسلام اصیل یعنی همان شیعه علی(ع) انحرافاتی را ایجاد کنند ، که بدان طریق بتوانند موج اسلام هراسی را در جهان تقویت کنند. 


عوامل پیدایش خوارج در صدر اسلام



1. تعصبات قبیله ای: 

تعصبات قبیله ای که میان عرب ها رایج بود، در ظهور این فرقه نقشی بسزا داشت.  از بروز ماجرای سقیفه تا واقعه «رِده» در زمان خلیفه اول ، شکل گیری روحیه خشونت طلبی در جامعه در زمان خلیفه دوم و تجمل گرایی در زمان خلیفه سوم  ئ اقدامات خلاف سنت نبوی که به قتل وی منجر شد، گروههای انحرافی ای را در جامعه ایجاد کرده بود که بر اساس منافع خود عمل می کرند و بر همین اساس عهد های ناپایداری را با حاکمان منعقد می کرند. 

نمونه بارز فتنه گران بد عهد در زمان علی (ع) می توان به طلحه، زبیر و عایشه اشاره کرد که موجب ایجاد انشقاق در گروهها و طوایف بیعت کرده با امام علی (ع) شد.

پس از جنگ جمل ، دومین جنگ توسط معاویه بر امام(ع) تحمیل شد. در همین جا بود که مکر عمروعاص به داوری کتاب الهی و در نهایت پذیرش حکمیت منجر شد و در این میان، تعصبات قبیله ای پدیدار گشت و این جریان انحرافی هنگام انتخاب حکمین، بروز بیشتری پیدا کرد  و  موجب شکست سپاهیان حضرت امیر(ع) شد.

 

همین اتفاق نشان از عقیده بی عمق این گروه به ظاهر اسلامی دارد و به صورت آشکار نژاد پرستی  و روح ناسازگاری را در آنان نشان می دهد، بطوریکه امروز همین شکل از رفتار را در گروههایی مانند طالبان، القاعده و داعش به وضوح مشاهده می کنیم.

 

2.ترک صحنه سیاست توسط خواص

خروج خواص از صحنه سیاست و عدم همراهی با امام علی (ع) موجب ایجاد روزنه های شک و تردید در میان توده مردم شد و لذا صحنه سیاست  به جهت بروز شبهات گوناگون حاکمیتی  زمینه رشد و یکه تازی انسان های کج اندیش و بی بصیرت در فضای فتنه انگیز آن روز فراهم کرد  و همین امر منجر به شکل گیری گروههای انحرافی مانند خوارج و مخالفت ها و شورش ها بر ضد حاکم اسلامی شد.

 

3. طولانی شدن جنگ و عدم کسب غنائم

طولانی شدن جنگ های جمل، صفین و تحمل تلفات فراوان و عدم کسب غنیمت های جنگی به جهت تضعیف روحیه سربازان فرصتی مناسب برای فتنه گران ایجاد می کرد تا با ایجاد گروههای انحرافی به مقابله با حاکم اسلامی اقدام کنند.

4. عدم تقویت بُنیان های عقیدتی

به جهت حضور در جنگ های متعدد، مردم آن روزگار از نظر اعتقادی و تقویت مبانی فکری، رشد زیادی نداشتند؛ به طوری که غیر از احکام نماز، روزه و جنگ، از دیگر مبانی و آموزه های عقیدتی اطلاعات چندانی نداشتند. لذا فتنه گران با استفاده از جهل بوجود آمده در خصوص فرهنگ و معارف اسلامی مردم آن روزگار توانستند مسلک های مختلفی را به نام اسلام حقیقی به مردم آن دیار تحمیل کنند.


5. تردید و دودلی (بی بصیرتی)

جنگ جمل شکاف عمیقی در جامعه اسلامی به وجود آورد و تردیدهای بسیاری در توده مردم برانگیخت، به طوری که گروهی از یاران امام در جنگ با اهل شام، این دشمنان اصلی اسلام و مسلمانان، دچار دودلی و تردید شدند.

برای نمونه عبدالله بن مسعود، عْبیده سلمانی و رَبیعة بن خُثَیم همراه چهارصد تن از قاریان قرآن به حضور حضرت امیر(ع) رسیدند و گفتند: ای امیرالمؤمنین! با آنکه به فضل شما معترف هستیم، ولی درباره این جنگ گرفتار شک و تردیدیم؛ ما را برای نگهداری یکی از مرزها گسیل فرما تا در آنجا انجام وظیفه نماییم و از جنگ با مسلمانان معاف بدار. حضرت علی(ع) نیز آنان را برای مرزبانی سرزمین های ری و قزوین فرستاد

. تندروی و قرائت نادرست از دین

این عامل نقشی بسزا در ایجاد گروه انحرافی خوارج داشت و همین کج فهمی ها سبب شد از زیر رهبری امیرمؤمنان(ع) بیرون روند و به وادی گمراهی گام نهند؛ تا جایی که امام زمان خویش را کافر پنداشته، از وی خواستند از گناه ناکرده توبه کند.

در مقابل، آن حضرت با استدلال ومنطق روشن با این کج اندیشی ها به مبارزه گفتاری برخاست، امّا این گروه که هیچ گونه دلیل و حجت روشنی نداشتند، ناآگاهانه و از سرتندروی دست به شمشیر بردند و سرانجام در جنگ نهروان از دم تیغ امام(ع) و یارانش گذشتند.

مجموع عواملی که برشمردیم در ظهور گروه فتنه گری چون  خوارج مؤثر افتاد و موجب پیدایش فرقه ای جدید در تاریخ اسلام شد که در نبرد صفین، نقاب نفاق از چهره خود برداشت و هویت خود را افشا کرد.

منابع:

1)الخوارج اول الفرق فی تاریخ الاسلام، چاپ اول، ریاض، دارالوطن، 1416 ه.ق ص 16.

2)المیزان، ج 9، ص 319؛ مجمع البیان، ج5، ص63 ؛ الکشاف، ج2، ص281، تفسیر نمونه، ج7 ،ص 454، الملل و النحل، ج1، ص115 شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، ج2، ص 266 ؛بحار الانوار، ج22، ص 37 و 38 ؛صحیح مسلم،ج 2، کتاب الزکات، ص750 ـ 743، ح 148، 147، 158 و 156.

3) تاریخ سیاسی صدر اسلام شیعه و خوارج ،یولیوس ولهوزن، ترجمه:محمود افتخارزاده، چاپ اول

 دانشجو : مهشيد صفى

درس تاريخ تحليلى صدر اسلام