سمـــــــاء

انجام داد ولی عاص بن وائل از پرداختن پول او خودداری کرد. آن مرد به سراغ قریش رفت ولی چون جزء هیچکدام از پیمان ها نبود به او جوابی داده نشد. فرد مذکور صبحگاهی بر فراز کوه ابوقبیس رفت و به نشانه اعتراض شعری سرود. بهر صورت، گفته‏اند: این فریاد مظلومانه كه در شهر مكه طنین افكند،زبیر بن عبد المطلب-عموى رسول خدا(ص) -ازجا حركت كرده گفت:این فریاد را نمى‏توان نشنیده گرفت،و بسراغ بزرگان قبائل قریش رفت، وآنان را به پیمانی فرا خواند. این پیمان را قریش حلف الفضول نامیده اند. رسول الله (ص) هم شاهد آن بوده و از آن یاد می کرده است. در مورد زمان آن آمده است که در ذی القعده قبل از بعثت بوده و 20 سال از تمام شدن جنگ های فجار می گذشته است و پیامبر هم در آن موقع 20 سال داشته اند

2.کارنامه اسلام در سیزده سال مکه را تحلیل کنید:

27رجب در حالی که پیامبر در چهل سالگی بسر میبردند و مبعوث شدند واولین کسی که به پیامبرایمان آورد خدیجه و بعدعلی(ع)بود.در اوایل بعثت دعوت پیامبربصورت پنهانی و درمراکز پر جمعیت مانند مسجدالحرام به نیایش خدای  واحد میپرداخت.در آن زمان مکه درجامعه جاهلی اصالت وبرتری به سه چیزبود:1.مردبودن(زنده به گور کردن دختران و برآشفتن از خبرتولد دختر)2.مسن بودن(اصل اعتبار فزونی سن،چهل سال کامل داشتن برای حضور در دارالندوه)3.آزاد بودن(آزادی و رهیدن از اسارت وبردگی،غلامان هیچ اختیاری نداشتند).این سه تن نمیتوانستند در جامعه جاهلی آن روز جایگاهی داشته باشند.بعد از سه سال تبلیغ پنهانی زمینه برای دعوت عمومی فراهم آمد ودر یک دعوت بیش از40 تن از نزدیکان وفرزندان عبدالمطلب دعوت شدند که ابولهب محفل را برهم زد.مخالفان دعوت توحیدی پیامبرسه گروه بودند مشرکان، منافقان و یهودیان بودند.برخی از اقدامات آنها تحریم شنیدن قرآن 2.ایجاد هیاهو وجنجال هنگام تلاوت قرآن.و برای جلو گیری از گسترش اسلام به شکنجه وتحریم اقتصادی مسلمانان میپرداختند در این موقعیت پیامر به امر خدا پیشنهاد هجرت به حبشه رامطرح کرد.

سبب سران قریش عهد نامه ای به تصویب رساندند وبه کعبه آویختند که بندهای آن چنین بود:

1.باید هرگونه خرید و فروش باهواداران محمد متوقف گردد.

2.ارتباط وپیوند زناشویی بامسلمانان ممنوع است.

3.جبهه مخالف محمد در تمام حوادث و پیشامد ها باید مورد حمایت قرار گیرد.

بهمین ترتیب بنی هاشم و عبدالمطلب از اول محرم سال هفتم بعثت تمام روابطشان را درمحدوده شعب تعریف و متمرکز کردند.

فصل6

1.وجوه افتراق شیوه های به خلافت رسیدن سه خلیفه اول مسلمانان را بیان دارید:

علی(ع)وبنی هاشم درحال غسل دادن پیامبر(ص)بودند سه تن ازمهاجران به سقیفه رفته بودندخلیفه ی دوم درموردسقیفه درمدینه می گوید:بیعت با ابوبکربدون دوراندیشی وتدبیر نبوده پس ازرحلت رسول خدا انصاراجتماعی گردهم آمدندوسخنران انصارگفت که قریش نفرات معدودی درمیان ماهستندابوبکر گفت که قریش ازبزرگان عرب هستند.ابوبکر گفت من پیشنهادمی کنم عمر یا ابوعبیده انتخاب شوندانصار:امیری ازماوامیری ازشماعمرگفت نمی شودوآنها گفتندپس با ابوبکربیعت کردندما اکراه داشتیم ازجمع جداشویم ونمی توانستیم مخالفت کنیم وفسادی به وجودآوریم بیعت باابوبکرناگهانی و بدون دوراندیشی خداوند شراورابرطرف کردسقیفه ازکوچه وبازارموافق ومخالف بیعت گرفتند.(علی (ع)-مقدادبن عمرو-ابوذر-ابی ابن کعب-سلمان فارسی-براءبن عازب-زبیر بن عوام-عباس عموی پیامبر)مخالفان دستاوردسقیفه بودند.

پس از دوسال وچهار ماه ازخلافتابوبکردربستربیماری افتادابوبکرخواست که عمربه خلافت برسدتافتنه ای درحکومت او صورت نگیردابوبکرباعبدالرحمان عوف مشورت کرد گفت عمر فردی عصبانی است اما اوگفت که عمرحکومت را بدست گیردآرام می شودباطن عمر از ظاهرش بهتراست زمانی که ابوبکربیماربود عهدنامه ای تنظیم کردوپس ازآن ابوبکرازهوش رفت 

عثمان عهدنامه را عمربن خطاب به پایان بردوبعد ابوبکر به هوش آمد.

مشورت خلیفه دوم بااصحاب درباره حدیث پیامبرنهی ونگارش به رغم نظراصحاب مشهوراست.عمردرموردانتخاب ابوبکراعتراف کردضمن سخنرانی درمدینه گفت انتخاب بامشورت مومنان نبوده عمرگفت که بایدکسی بدون مشورت با مومنان انتخاب نشونداو همراه بیعت کننده کشته خواهد شدپس ایجادشورایک بی برنامگی به وجودآمد دخترعمرگفت اگرچوپانی برای گوسفندان داشته باشی آن چوپان...

اعضای شورای شش نفره (علی(ع)-زبیرابن عوام-سعدابن وقاص-عبدالرحمان عوف-عثمان-طلحه ابن عبیدالله) همه ازمهاجران بودندپنجاه نظامی برآنهانظارت میکنندیک نفرنه دونفرانتخاب شونداگرسه نفریک رای دیگری داشته باشندعبدالله بن عمرراضی می شدندوگرنه رای گروهی که عبدالرحمان درمیان آنان بود.مقدم میشدوسه تن دیگردرصورت مخالفت کشته میشدندعبدالرحمان به علی (ع)گفت اگر با توبیعت کنیم گفت علی اگرباتوبیعت کنیم گفت طبق کتاب خداوسنت پیامبررفتار میکنیم عبدالرحمان آن شرط راباعثمان در میان گذاشت واونپذیرفت شوراموافقت کردندهرچندعلی (ع)موافق نبود درآغازباعثمان بیعت نکرداماتدبیرخلیفه دوم اوهم بیعت کرد.

2.نقش مردم در فعلیت بخشیدن به ولایت سیاسی امام علی(ع) راتبیین کنید:

1.شرکت مردم در انتخاب خلیفه اول در آغاز محدود به دو مهاجر ودرنهایت محدود به حاضران در سقیفه بود.انتخاب عمر ونصب ابوبکر وبرگزیده شدن عثمان محدود به شورای6 نفری بود.اما علی(ع) با حضور وبیعت اکثریت مردم مدینه برگزیده شد.واین تنها بیعت و انتخابی بود که میتوان آنرا بیعت مردمی دانست.

2.پافشاری امام برلزوم علنی بودن بیعت آن هم در مسجد توهم هرگونه توطئه قبلی را نفی می کند.

3.امام طبق سنت پیشین کسی از غیر منافقان را به تسلیم و بیعت وا دارد، هرگز کسی را به بیعت ناگزیر نساخت.

4.پس از خلیفه دوم شرط پیروی از روش شیخین در بیعت وارد شد،ولی امام علی آنرا نپذیرفت وفرمود:حتی ابوبکر وعمر نیز اگر به چیزی جز کتاب خدا وسنت پیامبر عمل نکنند برحق نیستند.

5.نطق رسمی آن حضرت در روز دوم مراجعه مردم وانتخاب است.

3.برخی از همکاریهای امام(ع) با خلفای سه گانه را بیان دارید:

با توجه به موقعیت و مقتضیات موجود در جامعه اسلامی، مهم ترین فعالیت های حضرت علی(ع) عبارتست از:

.تفسیر قران و بیان مراد واقعی بسیاری از آیات.

2.پاسخ به پرسش های دانشمندان به ویژه دانشمندان اهل کتاب.

3.بیان حکم شرعی رویدادهای نو ظهور و قضایای پیچیده ای که قضات از داوری درباره آن ناتوان بودند.

4.پرورش انسان های برخوردار از ضمیر پاک و روح آماده و تربیت شاگردانی مانند عبدالله بن عباس و افرادی چون ابوذر، مقداد،مالک اشتر و...تا بتوانند در پرتو رهبری امام آنچه با دیده ظاهری نمیتوان دید باچشم دل دریابند.

5.کوشش برای تامین زندگی بینوایان و درماندگان.

.شرکت در نشست های رایزنی خلفا و ارائه صادقانه راه حل ها.

4.دلیل عمده بروز جنگ جمل، صفین، نهروان را توضیح دهید:

طلحه و زبیر طرفداران جدی تبعیض نژادی در اولین اقدامهای عملی وقتی که امام (ع) حاضر به سازش و انعطاف نشد نقض عهد کردند و منافقانه به بهانه عمره رهسپار مکه شدند.تابا پیوستن به عایشه چاره ای بیندیشند.در چنین موقعیتی که بیشتر  سران در خطرند پی بهانه میگردند و آنها که آشکارا به کشتن عثمان فتوا داده، مردم را علیه او بر انگیخته بودند و یا او را کافر یا یهودی پنداشتند و حتی از دفن او در گورستان مسلمانان جلوگیری کردند، پرچم خون خواهی برافرازند.در مگه افرادی که ناراضی بودند گرد هم آمدند و به تجهیز سپاه جنگ جمل علیه امام(ع)پرداختند.

جنگ صفین بوسیله قاسطین برافروخته شد،معاویه که از به زیر سلطه درآوردن تمامی قلمرو حکومت اسلامی ناامید شده بود، فرمان داد به امام بنویسند که شام و مصر را برای او بگذارد تا وی بعنوان خلیفه به رسمیت بشناسد.امام در برابر کسانیکه تقاضا کردند گذشته افراد را نادیده بگیرد و با اموال نامشروع آنها کار نداشته باشد، فرمود حق مسلم و ثابت است و مرور زمان برآن تاثیر نمی نهد.معاویه نیز که میدانست دیر یا زود نوبت حسابرسی فرا میرسد به بهانه کشته شدن عثمان جنگ صفین را به راه انداخت.

فتنه خوارج نی از ضعف فکری این گروه از مسلمانان و ناآگاهی آنان از سنت پیامبر وحقیقت قران سرچشمه میگرفت.درگیری های خلفاو نداشتن برنامه آنها برای تبلیغ دین اسلام و در نتیجه شکوفا نشدن استعداد و عقلانی مسلمانان سبب شده تاعقاید دینی گروههایی از مسلمانان باجهالت بیامیزد و ابزار دست سودجویان شوند.دین باوران جاهلی که ظاهر اسلام را چسبیده بودند به تعبیر امام علی(ع) باید اسلام از ابتدا برای آنها تبیین می شد.شاهد این جهالت پشیمان شدن 3/2 آنان در پی سخنرانی امام ونمایندگانش 

در همان اردوگاه است که برای جنگ با امام برپا کرده بودند.

5.دلیل و شرایط سکوت امام علی(ع) را شرح دهید:

امام علی (ع) برای جانشینی پیامبر برقاعده امامت و ولایت بسیار کوشیده اما به نتیجه نرسید.براساس تحلیلی عقلانی دو را پیش روی علی(ع) وجود داشته:

1.تلاش فرهنگی و باز خوانی خاطرات و ذهنیاتی که مردم در این باره داشتند و در نتیجه همراه کردن افکار عمومی.

2.برخوردتهدیدآمیزوخشونت خیزباجریان شکل گرفته وتوسل به قبضه شمشیر. 

امام راه اول را پیمودندوبه نظرمیرسدتوسل به زور وراه حل دوم مورد قبول امام نبود.

چونکه تصاحب حکومت ازراه جنگ وخون ریزی درگاه جدیدی برای ...

دانشجو : صبا احمدى

درس تاريخ تحليلى صدر اسلام